Niemiecka i polska leksyka matematyczna XVIII wieku w słowniku Vollständiges Deutsches und Polnisches Wörter-Buch […] / Zupełny niemiecki y polski mownik […] Michała Abrahama Trotza (1772)
Słowa kluczowe
leksykografia niemiecko-polska
XVIII wiek
Jak cytować
Abstrakt
Dwujęzyczny słownik Trotza był pierwszym dziełem leksykograficznym dokumentującym rozwój języków polskiego i niemieckiego oraz ich uniezależnienie się od łaciny w dziedzinach naukowych. Artykuł koncentruje się na uwzględnionych jednostkach leksykalnych z zakresu matematyki elementarnej, której terminologia ustabilizowała się pod koniec XVIII wieku. Zebrane dane (336 hasła niemieckie z polskimi ekwiwalentami) dostarczają informacji o obszarach tematycznych i mechanizmach kształtujących terminologię matematyczną w obu językach.
Bibliografia
Adelung J.Ch. 1793–1801: Grammatisch-Kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart (Ausgabe letzter Hand, Leipzig 1793–1801), wersja cyfrowa portalu Wörterbuchnetz, Trier Center for Digital Humanities, wersja 01/23 (online: https://www.woerterbuchnetz.de/Adelung, dostęp: 6 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar
Duda R. 2019: Historia matematyki w Polsce na tle dziejów nauki i kultury, Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów Polskiej Akademii Nauk, Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Frączek A., Lipczuk R. 2004: Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie. Historia i teraźniejszość, Oficyna In Plus, Szczecin.
Zobacz w Google Scholar
Hederich B. 1729: Promtuarium latinitatis. Vollständiges deutsch lateinisches Lexikon, wersja cyfrowa portalu Google Books, (online: https://books.google.pl/books?id=KBX12iawLRgC&hl=pl&source=gbs_navlinks_s; https://books.google.pl/books?id=ms8uVH6NTvEC&hl=pl&source=gbs_navlinks_s, dostęp: 6 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar
Iwanowska A. 1986: Wyrazy „żeglarskie” w dykcjonarzach Michała Abrahama Troca. Kilka uwag o kształtowaniu się polskiej leksyki morskiej XVIII w., „Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego. Prace Językoznawcze”, nr 12, s. 43–86.
Zobacz w Google Scholar
Iwanowska A. 1991: Praca Michała Abrahama Troca nad słownictwem morskim, „Gdańskie Studia Językoznawcze”, nr 5, s. 31–58.
Zobacz w Google Scholar
Iwanowska A. 1993a: Michał Abraham Troc w kulturze naukowej lat czterdziestych XVIII w., „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, nr 38(3), s. 35–60.
Zobacz w Google Scholar
Iwanowska A. 1993b: Michał Abraham Troc – lektor języka polskiego w Lipsku, „Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego. Prace Historycznoliterackie”, nr 16: Oświecenie. Studia i szkice, s. 73–85.
Zobacz w Google Scholar
Kuryłowicz B. 2019: Terminologia matematyczna w Nowym dykcjonarzu Michała Abrahama Troca na tle polskiej i europejskiej tradycji naukowej. Prolegomena, „Język Polski” XCIX, z. 3, s. 62–71.
Zobacz w Google Scholar
Kuryłowicz B. 2020a: Terminologia medyczna w Nowym dykcjonarzu Michała Abrahama Troca na tle źródeł z XVI i XVII wieku, „Poradnik Językowy”, z. 5, s. 76–87.
Zobacz w Google Scholar
Kuryłowicz B. 2020b: Struktura znaczeniowa słownictwa anatomicznego w Nowym dykcjonarzu M.A. Troca, „Białostockie Archiwum Językowe”, nr 20, s. 119–133.
Zobacz w Google Scholar
Trotz M.A. 1764: Nowy Dykcyonarz To Iest Mownik Polsko-Niemiecko-Francuski: z przydatkiem przysłow potocznych, przestrog gramatycznych, lekarskich, matematycznych, fortyfikacyjnych, żeglarskich, łowczych i inszym Naukom przyzwoitych wyrazow = Nouveau Dictionnaire Polonois, Allemand François : enrichi de proverbes les plus usités, de remarques de Grammaire, de termes de Médecine, de Botanique, de Matématique, de Fortification de Marine, de Chasse & des autres arts, t. 3, Leipzig.
Zobacz w Google Scholar
Trotz M.A. 1772: Vollständiges Deutsches und Polnisches Wörter-Buch: welches die gebräuchlichsten Wörter und Redens-Arten, auch vornehmsten Kunst- und Handwerks-Wörter enthält = Zupełny niemiecki y polski mownik maiący naywięcey zażywane słowa y zwykłe mowienia – kształty, tudzież przednieysze słowa w Sztukach i Rzemiesłach, t. 4, Leipzig.
Zobacz w Google Scholar
Walczak B. 1994: Nowe prace o polskich słownikach osiemnastowiecznych, [w:] H. Misterski, J. Sypnicki (red.), Studia Romanica in honorem Stanislai Gniadek, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań, s. 45–57.
Zobacz w Google Scholar