Koncepcja form równościowych z asteryskiem inkluzywnym
PDF

Słowa kluczowe

język inkluzywny
feminizacja
asterysk inkluzywny
duże modele językowe

Jak cytować

Wróblewska, A., Lewandowska, M., Tomaszewska, A., Saputa, K., & Ogrodniczuk, M. (2025). Koncepcja form równościowych z asteryskiem inkluzywnym. Język Polski, 105(2), 97–117. https://doi.org/10.31286/JP.001040

Abstrakt

W artykule przedstawiono nową koncepcję zapisu skróconych form równościowych z asteryskiem inkluzywnym, np. leka*rz/rka obejmuje zarówno formę męską (lekarz), jak i żeńską (lekarka). Proponowane rozwiązanie w pełni realizuje zasady inkluzywności, nie faworyzując ani maskulatywu ani feminatywu, a jego struktura umożliwia dodanie kolejnego sufiksu do opisu osób niebinarnych. Opracowując koncepcję formy z asteryskiem, zwrócono szczególną uwagę na znaczenie ekonomii języka, zgodność formy z systemem językowym i łatwość adaptacji w obszarze przetwarzania języka naturalnego, co jest kluczowe w analizach ilościowych tekstów. W ramach badań przeprowadzono analizę różnych gatunków tekstu pod kątem użycia w nich odpowiednich strategii inkluzywnych oraz eksperyment, w którym automatycznie przekształcano teksty na ich wersje równościowe przy pomocy odpowiednio poinstruowanych dużych modeli językowych. Wyniki wykazały, że współczesne modele nie są jeszcze w pełni skuteczne w uwrażliwianiu tekstów na płeć i wykazują trudności w generowaniu adekwatnych form inkluzywnych zgodnych z gatunkiem przetwarzanego tekstu.

https://doi.org/10.31286/JP.001040
PDF

Bibliografia

Bańko M., Linde-Usiekniewicz J., Łaziński M. 2021: Rekomendacje dotyczące języka niedyskryminującego na Uniwersytecie Warszawskim (online: https://www.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2020/01/jezyk-niedyskryminujacy.pdf, dostęp: 21 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Bojarska K. 2011: Wpływ androcentrycznych i inkluzywnych płciowo konstrukcji językowych na skojarzenia z płcią, „Studia Psychologiczne”, t. 4, z. 2, s. 53–68.
Zobacz w Google Scholar

CDEG 2007: Steering Committee for Equality between Women and Men (CDEG), Committee of Ministers (online: https://search.coe.int/cm?i=09000016805d5072, dostęp: 6 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Chmura-Rutkowska I. 2022: (Nie)równość płci w życiu i w języku, [w:] I. Chmura-Rutkowska, J. Szpyra-Kozłowska, Nierówność płci w języku. Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli szkół m.st. Warszawy, Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, Urząd m.st. Warszawy, Biuro Edukacji, Warszawa, s. 13–45.
Zobacz w Google Scholar

Chmura-Rutkowska I., Duda M., Mazurek M., Sołtysiak-Łuczak A. (red.) 2016: Gender w podręcznikach. Projekt badawczy. Raport, t. 1, Wydawnictwo Feminoteka, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Czarnecka K. 2024: Tranzycja dzieci. Co robić? Ekspertki dla „Polityki”: Słuchajmy ich, nie popychajmy w żadną stronę, „Polityka”, nr 29(3472), s. 56–59.
Zobacz w Google Scholar

DIN 5008 2020: Schreib- und Gestaltungsregeln für die Text- und Informationsverarbeitung, Beuth Verlag.
Zobacz w Google Scholar

Duden 2020: Online-Duden (online: https://www.duden.de/rechtschreibung/Genderstern, dostęp: 6 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Dyszak A.S. 2024: Formy męsko- i żeńskoosobowe a niebinarni użytkownicy polszczyzny. U źródeł nowych zjawisk leksykalno-gramatycznych we współczesnym języku polskim, „Język Polski” CIV, z. 1, s. 32–47.
Zobacz w Google Scholar

GEG 2016: Gender Equality Glossary, Gender Equality Commission w Radzie Europy (online: https://edoc.coe.int/en/gender-equality/6947-gender-equality-glossary.html, dostęp: 30 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Gębka-Wolak M. 2022: Językowe wykładniki niebinarności płci w polszczyźnie. Część 2: Innowacje a system i tendencje rozwojowe, „Prace Językoznawcze XXIV, z. 1, s. 101–116.
Zobacz w Google Scholar

GNL-EN 2018: Gender-Neutral Language in the European Parliament, Parlament Europejski (online: https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/151780/GNL_Guidelines_EN.pdf, dostęp: 9 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

GNL-PL 2018: Język neutralny płciowo w Parlamencie Europejskim, Parlament Europejski (online: https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/187107/GNL_Guidelines_PL-original.pdf, dostęp: 18 lipca 2024).
Zobacz w Google Scholar

Krysiak P., Małocha-Krupa A. 2020: Feminatywum, feminatyw, nazwa żeńska, żeńska końcówka – problemy terminologiczne, „Oblicza Komunikacji”, t. 12, s. 229–238.
Zobacz w Google Scholar

Lindqvist A., Renström E.A., Gustafsson Sendén M. 2018: Reducing a male bias in language? Establishing the efficiency of three different gender-fair language strategies, „Sex Roles”, vol. 81, no. 1–2, s. 109–117.
Zobacz w Google Scholar

Ludność 2021: Ludność w rejonach statystycznych i obwodach spisowych według płci, ekonomicznych i 10-letnich grup wieku, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021, Główny Urząd Statystyczny (online: Ludność w rejonach statystycznych i obwodach spisowych według płci, ekonomicznych i 10-letnich grup wieku. Tablice w formacie XLSX, dostęp: 18 lipca 2024).
Zobacz w Google Scholar

Łaziński M. 2006: O panach i paniach. Polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Łaziński M. 2023: Feminatywy oraz inne spory o słowa. Próba diagnozy i propozycje pozytywne. „Socjolingwistyka” XXXVII, nr 1, s. 345–368.
Zobacz w Google Scholar

Małocha-Krupa A. 2018: Feminatywum w uwikłaniach językowo-kulturowych, Oficyna Wydawnicza Atut, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar

Müller-Spitzer C. 2022: Zumutung, Herausforderung, Notwendigkeit? Zum Stand der Forschung zu geschlechtergerechter Sprache, „Aus Politik und Zeitgeschichte”, Themenheft: Geschlechtergerechte Sprache, t. 72, nr 5–7, s. 23–29.
Zobacz w Google Scholar

Nowakowska M., Radzikowska K. 2022: Język inkluzywny. Jak mówić, żeby włączać, Stowarzyszenie Trenerów Organizacji Pozarządowych, Warszawa (online: https://stowarzyszeniestop.pl/stop/wp-content/uploads/2023/04/Jak-mowic-zeby-wlaczac-jezyk-inkluzywny.-Nowakowska-Radzikowska.pdf, dostęp: 22 lipca 2024).
Zobacz w Google Scholar

Ogrodniczuk M., Osenova P., Erjavec T., Fišer D., Ljubešić N., Çöltekin Ç., Kopp M., Meden K. 2022: ParlaMint II: The Show Must Go On, [w:] Proceedings of the LREC 2022 ParlaCLARIN III Workshop on Creating, Enriching and Using Parliamentary Corpora, European Language Resources Association (ELRA), s. 1–6 (online: http://www.lrec-conf.org/proceedings/lrec2022/workshops/ParlaCLARINIII/pdf/2022.parlaclariniii-1.1.pdf, dostęp: 22 lipca 2024).
Zobacz w Google Scholar

Osińska-Szymańska M., Preuhs K. 2022: Polityczność feminatywów, „Studia Polityczne”, t. 50, nr 3, s. 11–28.
Zobacz w Google Scholar

RdR 2021: Die Entwicklung und Bewertung des Themas „Geschlechtergerechte Schreibung“ in der Beobachtung des Schreibgebrauchs 2018–2020, Rat für deutsche Rechtschreibung, Mannheim (online: https://www.rechtschreibrat.com/DOX/rfdr_PM_2021-03-26_Anlage1_Geschlechtergerechte_Schreibung_seit_2018.pdf, dostęp: 30 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Saloni Z., Woliński M., Wołosz R., Gruszczyński W., Skowrońska D. 2012: Słownik gramatyczny języka polskiego. Podstawy teoretyczne. Instrukcja użytkowania, Wiedza Powszechna, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar

Sczesny S., Formanowicz M., Moser F. 2016: Can gender-fair language reduce gender stereotyping and discrimination?, „Frontiers in Psychology”, vol. 7, no. 25 (online: https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2016.00025/full, dostęp: 30 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Stahlberg D., Sczesny S. 2001: Effekte des generischen Maskulinums und alternativer Sprachformen auf den gedanklichen Einbezug von Frauen, „Psychologische Rundschau”, t. 52, nr 3, s. 131–140.
Zobacz w Google Scholar

Standardy 2024: Standardy równego traktowania w Urzędzie m.st. Warszawy, Załącznik do zarządzenia nr 822/2024 Prezydenta m.st. Warszawy z 8 maja 2024 r. (online: https://tvn24.pl/najnowsze/zalacznik-do-zarzadzenia-nr-8222024-prezydenta-mst-warszawy-z-8-maja-2024-r-bi7921621/0822_0805zal.docx.pdf, dostęp: 30 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Swales J. 1990: Genre analysis. English in academic and research settings, Cambridge University Press, New York.
Zobacz w Google Scholar

Szpyra-Kozłowska J. 2019: Premiera, premierka czy pani premier? Nowe feminatywy w badaniu ankietowym, „Język Polski” XCIX, z. 2, s. 22–40.
Zobacz w Google Scholar

Szpyra-Kozłowska J. 2022: Jak zmniejszyć nierówność płci w polszczyźnie?, [w:] I. Chmura-Rutkowska, J. Szpyra-Kozłowska, Nierówność płci w języku. Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli szkół m.st. Warszawy, Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, Urząd m.st. Warszawy, Biuro Edukacji, Warszawa, s. 47–70.
Zobacz w Google Scholar

Szpyra-Kozłowska J. 2024: Człowiek, polityk, podatnik. Czy generyczne maskulinum ma charakter w pełni inkluzywny?, „Język Polski” CIV, z. 1, s. 17–31.
Zobacz w Google Scholar

Szpyra-Kozłowska J., Chmura-Rutkowska I. 2022: Słowniczek, [w:] I. Chmura-Rutkowska, J. Szpyra-Kozłowska, Nierówność płci w języku. Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli szkół m.st. Warszawy, Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, Urząd m.st. Warszawy, Biuro Edukacji, Warszawa, s. 10–11.
Zobacz w Google Scholar

Tomaszewska A., Jamka A. 2024: Język wrażliwy na płeć w sejmie i senacie: badanie korpusowe strategii feminizacji i neutralizacji w polskim dyskursie parlamentarnym, „Język Polski” CIV, z. 4, s. 35–48.
Zobacz w Google Scholar

W3Techs 2024: Usage statistics of content languages for websites, Web Technology Surveys (online: https://w3techs.com/technologies/overview/content_language, dostęp: 30 sierpnia 2024).
Zobacz w Google Scholar

Skip to content