Czasowniki wyrażające śmierć zwierząt w polskim języku migowym na tle polszczyzny oraz innych języków migowych
Słowa kluczowe
czasowniki „zdychać/umierać”
języki migowe
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł analizuje sposoby wyrażania śmierci zwierząt w polskim języku migowym (PJM) na tle polszczyzny oraz innych języków migowych. W badaniu wykorzystano analizę źródeł leksykograficznych, porównania międzyjęzykowe oraz 25 nagrań z serwisu YouTube zawierających wypowiedzi użytkowników PJM. Wyniki wskazują, że choć w PJM istnieją odrębne znaki UMRZEĆ i ZDECHNĄĆ, dominująca jest forma UMRZEĆ, stosowana zarówno wobec ludzi, jak i zwierząt. Znak ZDECHNĄĆ pojawia się rzadko i ma ograniczone zastosowanie, często nacechowane pejoratywnie. Na tle innych języków migowych PJM jawi się jako wyjątkowy – większość systemów wizualno-przestrzennych nie rozróżnia formalnie śmierci ludzi i zwierząt. Uzyskane wyniki sugerują neutralizację opozycji homo–animal w PJM i wskazują na potrzebę dalszych badań empirycznych z udziałem większej grupy użytkowników.
Bibliografia
Boyes-Braem P., Sutton-Spence R. (red.) 2001: The hands are the head of the mouth. The mouth as articulator in sign languages, Signum-Verlag, Hamburg.
Zobacz w Google Scholar
Burzyńska A.B., Kamieniecki J. 1998: Wpływ przeszłości na językowy obraz śmierci ludzi i zwierząt w polszczyźnie, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury”, t. 9–10, s. 81–92.
Zobacz w Google Scholar
Chochołowski B. 2024: Czy zwierzęta umierają, czy zdychają, a może odchodzą? Czas na głos profesora Miodka, wroclaw.pl / Akademicki Wrocław, 25.07.2024 (online: https://www.wroclaw.pl/akademicki-wroclaw/profesor-miodek-zwierzeta-umieraja-czy-zdychaja-a-moze-odchodza, dostęp: 25 lipca 2024).
Zobacz w Google Scholar
Dąbrowska A. (red.) 2003: Opozycja homo–animal w języku i kulturze, „Język a Kultura”, t. 15, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Frankiewicz E. 2014: Pies jako istota społeczna we współczesnej rodzinie polskiej, „Pedagogika Rodziny”, t. 4, nr 4, s. 27–39.
Zobacz w Google Scholar
Grzesiak I. 2007: Strukturalna klasyfikacja i systematyzacja znaków polskiego języka migowego dla potrzeb leksykografii dwujęzycznej, Fundacja na Rzecz Osób Głuchych i Języka Migowego, Olsztyn.
Zobacz w Google Scholar
Hendzel J.K. 1995: Słownik polskiego języka miganego, Wydawnictwo OFFER, Olsztyn.
Zobacz w Google Scholar
Holcomb T.K. 2023: Introduction to Deaf culture, Oxford University Press, New York.
Zobacz w Google Scholar
Hollak J., Jagodziński T. 1879/2011: Słownik mimiczny dla głuchoniemych i osób z nimi styczność mających, Instytut Głuchoniemych i Ociemniałych, Warszawa (wyd. 2: Polski Związek Głuchych Oddział Łódzki, Łódź).
Zobacz w Google Scholar
Huczyńska J. (w druku): Zjawisko mouthingu w PJM wśród osób głuchych z rodzin głuchych i słyszących, [w:] P. Tomaszewski, A. Kalata-Zawłocka (red.), Młoda lingwistyka migowa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Jankosz M., Przyczyna W. 2024: Relacje między ludźmi a zwierzętami w języku i zachowaniach polskich katolików, „Perspektywy Kultury”, t. 47, nr 4, s. 467–480.
Zobacz w Google Scholar
Johnston T., Schembri A. 2007: Australian Sign Language. An introduction to sign language linguistics, Cambridge University Press, Cambridge.
Zobacz w Google Scholar
Kempf Z. 1985: Wyrazy „gorsze” dotyczące zwierząt, „Język Polski” LXV, z. 2–3, s. 125–144.
Zobacz w Google Scholar
Kempf Z. 1989: Dwa aspekty wyrazów negatywnych dotyczących zwierząt, „Język Polski” LXIX, z. 2–3, s. 208–209.
Zobacz w Google Scholar
Kielak O. 2016: Czy zwierzęta mają duszę? Poprzez analizę językową do konceptualizacji zwierzęcej śmierci, „Studia Slavica”, t. 20, nr 2, s. 87–96.
Zobacz w Google Scholar
Kielak O. 2020: Zwierzęta domowe w języku i kulturze. Studium etnolingwistyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.
Zobacz w Google Scholar
Kosiba O., Grenda P. 2011: Leksykon języka migowego, Silentium, Bogatynia.
Zobacz w Google Scholar
KSPJM: Korpusowy Słownik Polskiego Języka Migowego (online: https://www.slownikpjm.uw.edu.pl/, dostęp: 22 kwietnia 2025).
Zobacz w Google Scholar
KWJP: Korpus Współczesnego Języka Polskiego (online: https://kwjp.ipipan.waw.pl/overview, dostęp: 22 kwietnia 2025).
Zobacz w Google Scholar
Łozińska S., Rutkowski P. (red.) 2014: Lingwistyka przestrzeni i ruchu. Komunikacja migowa a metody korpusowe, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego (online: https://nkjp.pl/, dostęp: 22 kwietnia 2025).
Zobacz w Google Scholar
Pachelska K. 2025: Zdechł pies, umarł autorytet. Profesor Bralczyk naraził się nie tylko miłośnikom zwierząt, „Press”, 22.04.2025 (online: https://www.press.pl/tresc/86989,zdechl-pies_-umarl-autorytet_-profesor-bralczyk-narazil-sie-nie-tylko-milosnikom-zwierzat, dostęp: 22 kwietnia 2025).
Zobacz w Google Scholar
Pajdzińska A. 2017: Śmiercią jakby płytszą nie umierają, ale zdychają zwierzęta (obraz zwierząt w polszczyźnie na tle ustaleń nauk przyrodniczych), „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury”, t. 29, s. 135–148.
Zobacz w Google Scholar
Pfau R., Steinbach M., Woll B. (red.) 2012: Sign language. An international handbook, De Gruyter Mouton, Berlin.
Zobacz w Google Scholar
Piela A. 2024: Historycznie o czasowniku zdechnąć–zdychać (na marginesie wypowiedzi medialnej J. Bralczyka), „Poradnik Językowy”, t. 818, nr 9, s. 80–92.
Zobacz w Google Scholar
Rusinek M. 2022: Ryba jest śnięta, a pies się nażarł i zdechł. Ludzkie słowa dla zwierząt, wyborcza.pl, 1.09.2022 (online: https://wyborcza.pl/7,175992,28858930,ryba-jest-snieta-a-pies-sie-nazarl-i-zdechl-ludzkie-slowa.html, dostęp: 1 września 2022).
Zobacz w Google Scholar
Sandler W., Lillo-Martin D. 2006: Sign language and linguistic universals, Cambridge University Press, Cambridge.
Zobacz w Google Scholar
Siemion D. 2023: Awantura o słowa: zwierzę umiera czy zdycha? Zapytaliśmy o to językoznawców, na:Temat, 6.06.2023 (online: https://natemat.pl/491720,zwierze-umiera-czy-zdycha, dostęp: 6 czerwca 2023).
Zobacz w Google Scholar
SJP PWN: Słownik języka polskiego PWN (online: https://sjp.pwn.pl/).
Zobacz w Google Scholar
Sutton-Spence R., Woll B.. 1999: The linguistics of British Sign Language. An introduction, Cambridge University Press. Cambridge.
Zobacz w Google Scholar
Tabaszewska J. 2011: Zagrożenia czy możliwości? Ekokrytyka-rekonesans, „Teksty Drugie”, t. 3, s. 205–220.
Zobacz w Google Scholar
Taub S.F. 2001: Language from the body. Iconicity and metaphor in American Sign Language, Cambridge University Press, Cambridge.
Zobacz w Google Scholar
Tomaszewski P. 2010: Fonologia wizualna polskiego języka migowego, Matrix, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Tomaszewski P. 2015: Constraints on negative prefixation in PJM, „Plos One”, vol. 10, no. 11, nr art. e0143574.
Zobacz w Google Scholar
Wilcox S. 2004: Cognitive iconicity. Conceptual spaces, meaning, and gesture in signed languages, „Cognitive Linguistics”, vol. 15, no. 4, s. 119–147.
Zobacz w Google Scholar
Woźniak J. 2018: Widma ekokrytyki, „Przestrzenie Teorii”, t. 28, s. 169–191.
Zobacz w Google Scholar
WSJP PAN: Wielki słownik języka polskiego PAN, red. P. Żmigrodzki (online: https://wsjp.pl/, dostęp: 22 kwietnia 2025).
Zobacz w Google Scholar