Językowe wykładniki niepewności. Wyniki badań eksperymentalnych
Słowa kluczowe
leksyka
prozodia
modalność
badania eksperymentalne
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu jest identyfikacja środków językowych, za pomocą których użytkownicy współczesnego języka polskiego wyrażają brak pewności co do prawdziwości wyrażanych sądów. Aby tego dokonać, przeprowadzono badanie eksperymentalne z udziałem 20 respondentów, którzy udzielili odpowiedzi na 30 pytań z wiedzy ogólnej o zróżnicowanym stopniu trudności. Po każdej odpowiedzi respondenci na pięciostopniowej skali oceniali swoje poczucie pewności poprawności udzielonej odpowiedzi. Analiza korelacji między deklarowanym poziomem pewności a zastosowanymi środkami językowymi pozwoliła wyróżnić 14 językowych wykładników niepewności o charakterze prozodycznym, paralingwistycznym, leksykalnym i pragmatycznym.
Bibliografia
Bolden G. 2009: Beyond answering. Repeat-prefaced responses in conversation, „Communication Monographs”, vol. 76, no. 2, s. 121–143. https://doi.org/10.1080/03637750902828446.
Zobacz w Google Scholar
Bralczyk J. 1978: O leksykalnych wyznacznikach prawdziwościowej oceny sądów, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Katowice.
Zobacz w Google Scholar
Danielewiczowa M. 2002: Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych, Uniwersytet Warszawski, Katedra Lingwistyki Formalnej, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Doboszyńska-Markiewicz K. 2015: O jakby nieostrości i jej swego rodzaju operatorach (linguistic hedges) – uwagi wstępne, „Linguistica Copernicana”, nr 12, s. 137–155.
Zobacz w Google Scholar
Furgalska A., Lebda R., Warchala J. 1982: O przejawach „niepewności lingwistycznej” na przykładzie wywiadów z robotnikami, „Socjolingwistyka”, nr 4, s. 67–74.
Zobacz w Google Scholar
Gajewska U. 2004: Metatekstemy w języku nauk ścisłych, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Zobacz w Google Scholar
Goodhue D. 2021: A unified account of inquisitive and assertive rising declaratives, „Proceedings of the Linguistic Society of America”, vol. 6, no. 1, s. 951–965.
Zobacz w Google Scholar
Grice P. 1977: Logika i konwersacja, przeł. J. Wajszczuk, „Przegląd Humanistyczny”, nr 6, s. 85–99.
Zobacz w Google Scholar
Grzegorczykowa R. 1990: Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Jeong S. 2018: Intonation and sentence type conventions. Two types of rising declaratives, „Journal of Semantics”, vol. 35, no. 2, s. 305–356. https://doi.org/10.1093/semant/ffy001.
Zobacz w Google Scholar
Majewska-Tworek A. 2014: Niepłynność wypowiedzi w oficjalnych odmianach polszczyzny. Propozycja typologii, Quaestio, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Malamud S.A., Stephenson T. 2015: Three ways to avoid commitments. Declarative force modifiers in the conversational scoreboard, „Journal of Semantics”, vol. 32, no. 2, s. 275–311. https://doi.org/10.1093/jos/ffu002.
Zobacz w Google Scholar
Megger P. 2020: Zdania oznajmujące z intonacją pytającą we współczesnej polszczyźnie potocznej, [w:] E. Wierzbicka-Piotrowska (red.), Język zwierciadłem kultury, Dom Wydawniczy i Handlowy „Elipsa”, Warszawa, s. 73–85.
Zobacz w Google Scholar
Robinson J. 2013: Epistemics, action formation, and other-initiationof repair. The case of partial questioning repeats, [w:] M. Hayashi, G. Raymond, J. Sidnell (red.), Conversational repair and human understanding, Cambridge University Press, Cambridge, s. 261–292. https://doi.org/10.1017/CBO9780511757464.
Zobacz w Google Scholar
Rytel D. 1982: Leksykalne środki wyrażania modalności w języku czeskim i polskim, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Zobacz w Google Scholar
Smith V.L., Clark H.H. 1993: On the course of answering questions, „Journal of Memory and Language”, vol. 32, no. 1, s. 25–38. https://doi.org/10.1006/jmla.1993.1002.
Zobacz w Google Scholar
Tabisz A. 2016: Modalność epistemiczna w ustnych wypowiedziach maturzystów, „Stylistyka”, nr 25, s. 429–443.
Zobacz w Google Scholar
Tauber S.K., Dunlosky J., Rawson K.A., Rhodes M.G., Sitzman D.M. 2013: General knowledge norms. Updated and expanded from the Nelson and Narens (1980) norms, „Behavior Research Methods”, vol. 45, no. 4, s. 1115–1143. https://doi.org/10.3758/s13428-012-0307-9.
Zobacz w Google Scholar
Trager G.L. 1958: Paralanguage. A first approximation, „Studies in Linguistics”, vol. 13, s. 1–12.
Zobacz w Google Scholar
Tutak K. 2003: Leksykalne nieczasownikowe wykładniki modalności epistemicznej w autobiografiach, Księgarnia Akademicka, Kraków.
Zobacz w Google Scholar
Warren P. 2016: Uptalk. The phenomenon of rising intonation, Cambridge University Press, Cambridge. https://doi.org/10.1017/CBO9781316403570.
Zobacz w Google Scholar
Wittgenstein L. 1921/2000: Tractatus logico-philosophicus, przeł. B. Wolniewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Zobacz w Google Scholar
Wojtak M. 1999: Dyskurs asekuracyjny w dyskursie naukowym, [w:] S. Gajda (red.), Dyskurs naukowy – tradycja i zmiana, Uniwersytet Opolski – Instytut Filologii Polskiej, Opole, s. 139–146.
Zobacz w Google Scholar
Wołk M. 2023: O niereferencyjnych kontekstach użycia zaimka ten, „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 33–47.
Zobacz w Google Scholar
Wróbel H. 1991: O modalności, „Język Polski” LXXI, z. 3–5, s. 260–270.
Zobacz w Google Scholar
Żurek A. 2018: Strategie komunikacyjne osób dwujęzycznych. Na przykładzie polszczyzny odziedziczonej w Niemczech, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków.
Zobacz w Google Scholar